मानव बेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरो

Article Index

परिचय

मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार मानवता विरुद्दको अपराध हो । कमारा कमारी, बधुँवा तथा दास प्रथा हुँदै आजको युगमा आधुनिक दासता “Modern Slavery“ को रुपमा मानव बेचबिखनलाई लिन सकिन्छ । नेपालबाट विशेष गरि भारत, खाडी मुलुक, अफ्रिकन देशहरू, युरोपियन तथा अमेरिकन देशहरूमा विभिन्न स्वरुप तथा प्रकृतिमा मानव बेचबिखन भईरहेको छ ।

  • यो लागु औषध र हातहतियार कारोबार पछि विश्वमा तेस्रो ठुलो संगठित अपराधको रुपमा देखिएको
  • मानव वेचबिखन तथा ओसारपसार सम्बन्धी अपराध नियन्त्रण गर्न एउटा बिशिष्टिकृत एंव साधनस्रोत सम्पन्न ईकाईको आवश्यकता महसुस गरिएकोमा २०७५ साल जेष्ठ २७ गतेको नेपाल सरकार (मन्त्री परिषद) निर्णयानुसार नेपाल प्रहरीमा मानव वेचबिखन अनुसन्धान ब्यूरो गठन भई मिति २०७६ साल बैषाख २९ गतेबाट कार्यारम्भ भएको ।
  • सुरुमा ब्युरोलाई अपराध अनुसन्धान गर्ने अधिकार नभएकाले महनगरीय प्रहरी बृत्त सिंहदरबारबाट अनुसन्धान कार्य प्रारम्भ भएकोमा मिति २०७६।०५।०४ गतेको नेपाल सरकार (मन्त्री परिषद्) निर्णयबाट प्रहरी नियमावली २०७१ मा सातौ संशोधन भई कार्यादेश प्राप्त भएको ।

मानव बेचविखन तथा ओसारपसार (नियन्त्रण) ऐन, २०६४ दफा ४ अनुसार :

  • मानव बेचविखन भन्नाले ,
    (क) कुनै पनि उद्देश्यले मानिस बेच्ने वा किन्ने,
    (ख) कुनै प्रकारको फाइदा लिई वा नलिई वेश्यावृत्तिमा लगाउने,
    (ग) प्रचलित कानून बमोजिम बाहेक मानिसको अंग झिक्ने,
    (घ) वेश्यागमन गर्ने ।


कसैले देहायको कुनै कार्य गरेमा मानव ओसारपसार गरेको मानिनेछः
     १  किन्ने वा वेच्ने उदेश्यले मानिसलाई विदेशमा लैजाने।
     २ वेश्यावृत्तिमा लगाउने वा शोषण गर्ने उद्देश्यले:

  • कुनै प्रकारले ललाई फकाई, प्रलोभनमा पारी, झुक्याई, जालसाज गरी, प्रपञ्च मिलाई, जबरजस्ती गरी, करकापमा पारी, अपहरण गरी, शरीर बन्धक राखी, नाजुक स्थितिको फाईदा लिई, बेहोस पारी, पद वा शक्तिको दुरुपयोग गरी, अविभावक वा संरक्षकलाई प्रलोभनमा पारी, डर, त्रास, धाक, धम्की दिई वा करकापमा पारी कसैलाई बसिरहेको घर, स्थान वा व्यक्तिबाट छुटाई लग्ने वा आफुसंग राख्ने वा आफ्नो नियन्त्रणमा लिने वा कुनै स्थानमा राख्ने वा नेपालभित्रको एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा वा विदेशमा लैजाने वा अरु कसैलाई दिने ।


मानव वेचविखन ब्यूरो किन ?
•    मानव वेचविखन तथा ओसारपसार नियन्त्रण ऐन २०६४ को मुद्दाको अनुसन्धान तथा अन्वेषण
      -  बिभिन्न प्रादेशिक प्रहरीको अनुसन्धानमा क्षमता अभिबृदि र अनुसन्धान कार्यमा सहजिकरण गर्न
•    राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय संगठित जालो तोड्न
    
  - मानव वेचविखन तथा ओसारपसार कार्यमा राष्ट्रिय तथा  अन्तराष्ट्रिय निकायसंग समन्वय गर्न ।
      -पढाई,व्यापार,वैवाहिक सम्बन्ध,रोजगारको शिलसिलामा हुने वेचबिखन तथा ओसारपसार रोक्न ।
•    प्रदेश प्रहरीलाई सहयोग
    
- पिडित को उद्धार, पुर्नस्थापना, व्यवहार तथा अपराधी पक्राउ गरी कानूनी दायरामा ल्याउन ।

ब्यूरोको दरबन्दी संख्या

पद प्रबउ प्रउ प्रनाउ प्रनि प्रनानि प्रसनि प्रह प्रज प्रकास जम्मा
संख्या १४ १० १० १० ६०